Cat 6.    Ops RAF/RN

(artikel door Meindert de Vreeze)

totaal 41 kisten werden geleend van de Britse Fleet Air Arm (FAA) ;

De Swordfish werd vanaf juni 1943 gebruikt door het "FAA Dutch 860 squadron". Men zette vanuit Groot Brittannië de strijd voort tegen de vijand nadat Nederland net als een groot deel van Europa was bezet door de mogendheden van de "As". De strijd tegen de onderzeeboten op de Atlantische Oceaan was in volle gang en het idee was te gaan vliegen vanaf omgebouwde transportschepen zodat convooien konden worden begeleid en beschermd. Dat waren zogeheten MAC schepen (Merchant Aircraft Carriers) waarop een klein vliegdek werd geplaatst van niet meer van zo'n 150 x 19 meter. Het enige vliegtuig dat in feite hier vanaf kon vliegen was de Fairey Swordfish. Deze had een geringe start- en landingssnelheid van zo'n 55 knots. Met de 750 pk Pegasus motor uitgerust kon een Swordfish los komen met volle tanks en nog wat bewapening waarbij men zo'n vier uur kon vliegen met een lage kruissnelheid van 88 knopen. 

Het Nederlandse 860 sqaudron ging vliegen met geleende Engelse Swordfishes en deze behielden de Engelse kenmerken. De opleiding vanaf Donibristle in Schotland gebruikte de Swordfish mk.I vanaf de zomer van 1943. Een vlieger moest toch wel zo'n 100 dummy landingen maken op het land voordat deze geschikt was geacht te gaan vliegen op zee. Juli 1943 vloog men de opleidingen vanaf Hatston en Dunino. Vervolgens werden ook verkregen Swordfish mk.II kisten die meer bewapening kon meenemen en ging men naar Machrihanish en vervolgens Maydown.

Vanaf november 1943 ging men in "flights" kisten inzetten op de zogeheten MAC schepen.  Op zee werd geopereerd vanaf de omgebouwde tankers MV Acavus en de MV Gadila. De Acavus was een verbouwde Britse tanker en de Gadila was een verbouwde Nederlandse tanker. Ondertussen kon men ook rockets d.w.z. ongeleidde projectielen afvuren. In juni 1944 werd de “flight” van de Acavus verplaatst naar de eveneens Nederlandse Macoma. Vanaf maart 1945 werd er ook gebruik gemaakt van de Swordfish Mk.III, die een radarantenne onder de romp had. Als men niet op zee was ging de training door op het land met oefenen van dummy landingen op land en het afgooien van bijvoorbeeld dieptebommen.

De operaties met starts en landingen vanaf het kleine dek van een MAC waren niet altijd eenvoudig. Er werd regelmatig een kist “gekraakt”, gelukkig meestal met alleen materiële schade. Daarbij speelden weersomstandigheden zoals mist bij New Foundland een rol waarbij men het moeder-MAC-schip niet terug kon vinden.

In totaal werden door het no.860 squadron zo'n 36 konvooien succesvol begeleid, meestal op de scheepsroute Halifax in Canada - Glasgow in Schotland. De laatste "Dutch" Swordfish vloog april 1945 en resterende toestellen ging terug naar Britse FAA. Men had zo'n 1091 uren op zee gevlogen maar naar het schijnt nooit een onderzeeboot in den lijve ontmoet. 


Over de MAC schepen

Het eerste MAC schip was de Gadila, een Shell tanker (8000 BRT, december 1934 te water gelaten) en  één van de negen schepen van Shell die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgebouwd tot Merchant Aircraft Carrier of MAC-schip. De Gadilla werd omgebouwd met een vliegdek en was maart 1944 gereed.

Een andere Shell tanker was de "Macoma" (met 8011 BRT, te water lating eind 1935) waarvan het ombouwen begon eind 1943 bij Palmers shipbuilding & Iron Company in Hebburn. Op 1 april 1944 werd dit schip als MAC-schip in dienst genomen. Ondanks dat het was omgebouwd hield het schip de status van koopvaardijschip, alleen het personeel voor de vliegtuigen en het onderhoud waren Nederlands marinepersoneel. Gedurende de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog maakte het schip deel uit van zeven konvooien over de Atlantische Oceaan. Na de Duitse overgave in Europa werd op 30 mei 1945 het schip uit dienst genomen en weer terug omgebouwd naar een normaal tankschip door de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij en teruggegeven aan de eigenaar. De "Macoma" werd tot 1958 als tankschip gebruikt en is daarna verkocht voor de sloop die plaats vond in Hongkong.

 


 

Registratiegegevens: (geleend van FAA)
Registratie Code Datum in dienst Datum uit dienst Type Opmerkingen
V4431 D 19-06-1943 28-12-1943 Fairey Swordfish Mk.I Geleend van de FAA. Beschadigd, retour
DK860 E 26-06-1943 29-12-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
DK682 F 26-06-1943 01-08-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS217 C 19-06-1943 01-09-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS274 K 01-12-1943 08-12-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Neergestort, Schotland en afgeschreven.
HS289 B 19-06-1943 26-12-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS291 E 01-12-1943 01-08-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS362 A 19-06-1943 30-12-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS405   20-03-1943   Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Noodlanding Ballykelly en afgeschreven.
HS616     21-12-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. In zee gestort en afgeschreven.
HS637 L 01-12-1943 27-04-1905 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
HS654 A 30-12-1943 27-04-1905 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
LS151   27-04-1905 22-08-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS152 D 24-12-1943 01-03-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Gadila) en afgeschreven.
LS155 F 26-12-1943   Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
LS157 B "-01"
23-12-1943 28-06-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS158 C 26-12-1943 27-04-1905 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Retour FAA
LS172     04-09-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS174   28-01-1944 27-04-1905 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA.
LS193     23-02-1945 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Gadila) en afgeschreven.
LS237     27-09-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS241     02-11-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS244     11-01-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. "Zwaardvis". Bij no.860 squadron. Vloog toen vanaf MAC Acavus. Bij konvooibegeleiding in Atlantische Oceaan ditched.
LS278     02-12-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA.
LS289 H 13-10-1943 01-09-1943 Fairey Swordfish Mk.II. Geleend van de FAA. Botsing met LS244 en afgeschreven.
LS291 G   01-09-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA.
LS293   Mk. II Geleend van de FAA. Ongeval (Gadila) en afgeschreven.
LS294     03-11-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Macoma) en afgeschreven.
LS298 H     Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA.
LS350     07-08-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval en afgeschreven.
LS389     15-12-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA.
LS398     24-10-1943 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Bij 860 squadron te Dudino. In zee gestort bij eiland May in Firth of Ford en afgeschreven.
LS437 S2   30-01-1945 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Ongeval (Gadila) en afgeschreven.
NE888     16-08-1944 Fairey Swordfish Mk.II Geleend van de FAA. Overboord (Macoma) en afgeschreven.
NR976   01-04-1945 09-04-1945 Fairey Swordfish Mk III Geleend van de FAA.
NS187   01-04-1945 25-04-1945 Fairey Swordfish Mk III Geleend van de FAA.
NS199   01-04-1945   Mk. III Geleend van de FAA
?          
?          
?          

  Bronnen o.a. [L1] MdV , [W4] NedWeb

 

De inhoud werd voor het eerst opgesteld door M.de Vreeze zomer 2004 (op oude IPMS website)