2260

5.8.0 Maken van het origineel

De giethars (in het Engels "resin") techniek heeft drie hoofdstappen:

A. maken origineel/master
B. maken rubbermal voor kopieren
C. het gieten van de gietshars om het te kopieren resultaat te krijgen.

A. De master
Maak natuurlijk eerst een origineel (master) van het te kopieren onderdeel. Hoe je dit handig doet vraagt ervaring. Als een master complex is, overweeg dan deze op te delen in een aantal masters die in elkaar gepast later weer het gewenste resultaat geven. Er moeten ook opkomers voor de giethars komen om de luchtbellen te laten ontsnappen en om alle ruimtes te vullen.

ejectionsea.resin-master
Bij de schietstoel is de opkomer onderop te zijn. De stoel wordt onderste boven gegoten.


giethars1.reddingsboot.resin-master2
Voorbeelden van masters van een te kopieren origineel. Bij de bootjes zijn de opkomers te zien.

Het te kopieren deel wordt nooit beter dan het origineel/master. Besteedt hier dus de nodige tijd aan om deze nauwkeurig en netjes te maken.

 5.8.1 Basis principes giethars

Het maken van meerdere kopiëen van onderdelen kan met behulp van giethars en silikonenrubber. Deze techniek is geschikt voor het dupliceren van kleine massieve accessoires en onderdelen. Veel accessoires setjes zijn er ook te koop die gebruik maken van dit materiaal. Heb je slechts een enkele kopie nodig, dan is te overwegen een eenmalig te gebruiken mal te maken van het veel goedkopere kinderklei [5.7.2]. Giethars kan ook heel goed transparant zijn en zou dus ook gebruik kunnen worden voor transparante delen [5.6] ; dit is echter een moeilijk omdat het glas helder moet zijn

De gebruikte rubber-giethars-malmaterialen zijn tamelijk duur. Bezint dus eer ge begint en vraag een prijslijst aan, bovendien is het schadelijk spul!!! Het lijkt heel aantrekkelijk maar het spul en de diverse middelen zijn schadelijk, duur en het materiaal is slechts beperkt (zo'n 6 maanden) houdbaar. Aan te raden is het dus niet! Alleen gebruiken in een verwarmde losse schuur buitenshuis!.
ibord
Leveranciers van giethars zijn moeilijk te vinden, maar specialistische bedrijven kunnen niet alleen alle benodige materialen leveren, maar ook goede adviezen geven voor een verstandig en veilig gebruik. Een aantal leveranciers in Amsterdam zijn bijvoorbeeld Poly-Service (www.polyservice.nl) en FORMX (http://www.formx.nl/). Kijk goed naar de instructies met ook diverse zaken zoals mengverhoudingen en dergelijke. Vergeet niet de roerhoutjes, doseerspuitjes en maatglaasjes.

giethars..rubbermal

 

 5.8.2 Het Materiaal van de rubbermal

B. Voor het  maken van de rubbermal zijn diverse soorten twee-komponenten siliconenrubber te krijgen. Sommigen zijn fijner dan anderen, maar wel kwetsbaarder. Er is tegenwoordig meer aanbod, maar bijvoorbeeld:

1. Poly-Service in Amsterdam heeft: de eerste rubber (PS81020) is vrij duur maar uiterst rekbaar en daarom geschikt voor het volledig ingieten van het te dupliceren onderdeel. De tweede soort (PS 56) is geschikt voor het maken van mallen van minder fijn gedetailleerde originelen.

2. Biresin Rubber 50.521: fijne rubber
rubber-res

3. Perfect Scale Modelbau; het voordeel is dat deze in verhouding 1:1 componenten bestaat.

4. FORMX verkoopt goed rubber voor fijne modelbouw genaamd Smooth-Sil 910 of een nog fijnere rubber Dragon Skin. De te mengen rubberkomponenten hebben een zelfde volume, wat erg handig is met afmeten.
smoothsil.dragonskin

 5.8.3 Het maken van de rubbermal zelf

legoblokjes...resin-19

resin-10


(Voor grotere originelen zijn de mallen het beste te maken van de een tweetal soorten siliconenrubber met verschillende 'soepelheid". Bijvoorbeeld bij de Polyservice rubbers: maak eerst wat aan van het soepele rubber PS81020. Voeg hieraan eventueel wat thixotropie-medium toe tegen het druipen. Giet de rubber over het origineel en verdeel het met een spateltje zodat de fijne detail-oppervlakken goed bedekt zijn. Laat een dag uitharden, en vul nu de rest van de mal met het stuggere PS56 rubber).

Hier zijn de originele masters nog te zien in het rubber:
resin-21
er moeten nog wat "opkomers" in de rubber worden weggesneden.

resin-20
Hierboven zijn de "ingiet" openingen goed te zien en de diverse opkomers.
De mal gevormd naar het origineel/master is nu klaar om met giethars een kopie te gaan maken.

 

 5.8.4 Het giethars materiaal

Er zijn verschillende merken en soorten giethars. Een bezwaar van een aantal is de lange uithardtijd en zachtheid van de uitgeharde epoxy. Sommige zijn zelfs zo zacht, dat vingerafdrukken er permanent in blijven afgedrukt. Er zijn diverse merken giethars met ieder hun specifieke harder. Vaak zijn er ook kleur pigmenten nodig om het hars een kleur te geven. Als je giethars uit de pot giet, doe dat snel en sluit direct af omdat de hars erg gevoelig is voor vocht.

Merken giethars zijn bijvoorbeeld:

Poly-Service heeft diverse soorten. Zoals Poly-Pur giethars PS 114 waar mensen goede ervaringen mee hebben. Een andere is Poly-Sol PS 28 impregneerhars. Deze harsen zijn niet volledig helder, maar dat is meestal ook niet nodig. Voordeel van deze harsen is dat het gemakkelijk mengt, snel maar ook niet te snel uithardt en daarna vrij gemakkelijk te bewerken is.

BiResin G-26: fijne giethars

beresin

FORMX in Amsterdam verkoopt reukloze 50%-50% twee komponenten giethars, zoals SMOOTH CAST 910 of 905 voor fijne modelbouw. De te mengen twee komponenten hebben een zelfde volume, wat erg handig is met afmeten. Ook kun je kleurstof bijmengen. Sommigen melden dat deze harsen nogal  "schuimen".

smoothcast 

smoothcast-pot 

Verder:  bij de meeste harsen is vermenging met andere stoffen mogelijk bij grotere onderdelen om de hoeveelheid hars te beperken en kosten te besparen. (zoals gipspoeder of andere vulmiddelen, tot gruis geslagen of gemalen stukjes van vorige gietpogingen en ander afvalmateriaal). In de praktijk kan dat betekenen dat bijna geen hars als afval de vuilnisbak ingaat. Ongemengd is de hars vrij dun, en dus goed te gebruiken voor de details en kleine onderdelen.

 

 5.8.5 Het gieten van giethars

 

handschoene.bril

Eerst een goedkope techniek (maar niet perfect) voor het voorkomen van luchtbellen....

 

resin-11

resin-12

Ook harsafval van vorige gietsessies in stukjes en gruis is bruikbaar. Als hulpmiddel is een lucifer rechtop in de mal handig. Later bij het verwijderen kan deze als houvast worden gebruikt en daarna worden afgesneden. Zet alles weg op een vlakke plaats. Om de luchtbelletjes nog verder te laten ontsnappen kan een trillend voorwerp op de tafel gelegd worden (zoals een trillende klopboor). [ ZIE OOK VACUZUIGEN 5.8.7).

Na een paar uur kan de kopie uit de mal worden getrokken, maar heeft men de tijd, laat dan ook hier alles 24 uur rusten. Het verwijderen uit de mal behoeft geen problemen te geven. In een uiterste geval kan het rubber scheuren, maar dan moet er wel heel erg stevig aan zijn getrokken.

Na bovenstaande stappen ligt er een kopie zo goed als klaar om verder te worden verwerkt. Eventuele overbodig uitstekende stukjes kunnen worden verwijderd. In giethars produkten kan worden geboord en ze kunnen worden geschuurd, maar schuur het wel nat want gietharsstof is slecht voor de gezondheid. Lijmen kan met superlijm of 2-componentenlijm [2.5], want net zoals andere harsen is deze giethars niet met gewone plasticlijm te plakken.

Het gebruik van een afzuig/ vacukamer is ook mogelijk natuurlijk. Dat voorkomt luchtbellen en die dingen zijn tegenwoordig wat betaalbaarder. [ 5.8.7 ]


 

 5.8.6 Bewerken van giethars

 

danger

Giethars is nauwelijks te bewerken en zeer hard. Schuren kan wel maar het fijne stof is zeer schadelijk voor de gezondheid. Er zijn mensen die spontane bloedingen of allergie uitslag krijgen van dit stof. Allergie kan zich opbouwen in het lichaam gedurende ook vele jaren, je komt er bijna nooit meer dan vanaf!

Ga zeker NOOIT gewoon schuren op de modelbouwtafel met een grove vijl hoe zeer dat ook gewoon in een bouwbeschrijving staat van een giethars accessoire of zo.

Doe bewerkingen liefst in een aparte ruimte of nog beter: buiten. Verder alleen schuren en zagen onder water!! En doe handschoenen aan op NITRIL basis (dus niet latex!!). Deze zijn o.a. bij de HEMA te koop. Goed de handen wassen na afloop. Nogmaals:  onderschat de gevaren bij bewerken niet.

nitrile gloves


 

 5.8.7 Gebruik van een vacu kamer c.q. drukkamer

resin-30Het probleem bij giethars gieten is dat er vaak luchtbellen in de kopie komen die het resultaat minder goed maken. Dit geeft gaatjes en niet goed gevulde delen in de harskopie.
Door het slim maken van de rubbermal en het slim opdelen van de master kun je luchtbellen voorkomen, maar nooit een 100% goed resultaat. Het gebruik van een kamer is in feite de enige manier om voor vrijwel 100% luchtbellen te voorkomen.


Professionele giethars fabrikanten gebruiken een vacu-zuig-techniek dan wel een drukkamer-techniek. De extra hulpmiddelen in de vorm van druk kamers maken het giethars gieten wel duur. Een druk c.q. vacu kamer kost al gauw 500 tot wel 2000 EURO. Een perfecte kamer verwarmt ook nog eens het geheel tot zo'n 40 graden Celsius.

ibordHet gebruik van de vacu c.q. druk kamer is niet zonder gevaar. Neem dus veiligheidsmaatregelen!

Enige tips bij het gebruik van een vacu c.q. druk kamer:

resin-13

De gehanteerde onder/overdruk is veelal 29 hg inch kwikdruk. Dit is behoorlijk hoog en dat betekent dat ontploffingsgevaar aanwezig is. Het nemen van veiligheidsmaatregelen is nodig, nooit met je gezicht in de buurt van de deksels en afsluiters komen!

resin-15

resin-16

 


 

 

plasticmodels10